Nieuws

Regels moet je kunnen leren

15-05-2017

Je aan de regels houden moet je leren. Maar soms is dat bijna onmogelijk

Het is fijn als regels meteen duidelijk zijn. Dan kun je je eraan houden zónder erover na te denken. Zoals bij een verkeerslicht. Maar er zijn ook moeilijkere regels waar je wel eerst over moet nadenken. Gelukkig leren we vaak snel, en weten we na een paar keer wel hoe het moet. En doen we het alle volgende keren intuïtief goed. Er zijn regels die je gewoon niet kunt leren. Omdat je ze maar één keer tegenkomt. Of omdat ze echt te moeilijk zijn; soms weet zelfs de inspecteur niet zeker wat wel mag en wat niet. Leren kost tijd en moeite. Maar bij de aanpak van onnodige regeldruk houdt het kabinet hier tot nu toe geen rekening mee. Dat kan beter. Want als regels goed te leren zijn, daalt de regeldruk in de praktijk. En omgekeerd: als regels niet te leren zijn, dan is de regeldruk hoger. Daarom adviseert Actal het nieuwe kabinet om voortaan ook de ‘leerkosten’ te betrekken bij de berekening van regeldruk. En de regeldruk te verminderen door regels beter ‘leerbaar’ te maken, en alle huidige, ondoorgrondelijke regels af te schaffen.

 

Actal onderzocht hoe gedragswetenschappelijke inzichten kunnen helpen bij het verminderen van regeldruk. Het onderzoek laat zien dat mensen pas na een paar keer met een regel te hebben gewerkt, leren om deze intuïtief na te leven. Dit intuïtieve gedrag is belangrijk, omdat daarbij de mentale belasting laag is. Zonder erbij na te denken houd je je aan de regel: je werkt dan ‘op de automatische piloot’. En mensen vinden het fijn als de naleving van regels weinig tijd en weinig mentale inspanning vraagt.

 

Vier soorten regels

Je aan de regels houden moet je dus leren. Actal onderscheidt vier soorten regels op basis van hun ‘leerbaarheid’. Het ideaal is dat alle regels in Nederland in de categorie 1 en 2 vallen:

  1. Eenvoudige regels. Deze regels zijn meteen duidelijk. Bijvoorbeeld een voetgangersstoplicht. De regel is héél eenvoudig te leren. Een kind kan het: bij rood stop je, bij groen mag je doorlopen. Voor automobilisten wordt het al lastiger; wat doe je bij oranje? Een uiteenzetting van Bas Haring over eenvoudige regels vindt u hier.
  2. Leerbare regels. Deze regels vereisen de eerste keer enig nadenken. Na enkele keren weet je ‘hoe het moet’ en doe je het intuïtief goed. Zoals werken met de Berichtenbox van MijnOverheid: de eerste keer moet je er even voor gaan zitten, alle volgende keren gaat het een stuk sneller. De uitleg van Reinier van Zutphen over leerbare regels vindt u hier.
  3. Niet-leerbare regels. Regels die je maar één keer tegenkomt. En regels waarbij je iedere keer opnieuw goed moet nadenken omdat het van de situatie afhangt hoe je de regel moet toepassen. Bijvoorbeeld bij eenmalige ‘life events’, zoals scheiden of je eigen zaak beginnen. Maar ook regels die zo ingewikkeld zijn dat je telkens weer moet nagaan ‘wat je ook al weer moet doen’.
  4. Ondoorgrondelijke regels. Regels die gewoon niet te begrijpen zijn. Een recent voorbeeld is de Wet DBA. Daarbij is gezag een van de drie criteria die meebepalen of er sprake is van een dienstbetrekking of van ondernemerschap. Maar rond gezag blijven altijd punten bestaan die ruimte geven tot discussie. 100% waterdicht is dit niet te krijgen. En wanneer de Belastingdienst iets als een gezagsrelatie beoordeelt, is het heel lastig om te bewijzen dat dat niet zo is. De toelichting van Josien van Breda-Hoekstra op ondoorgrondelijke regels vindt u hier.

Houd rekening met leerkosten

Als de overheid rekening gaat houden met de leerkosten die burgers, ondernemers en professionals maken om zich aan de regels te houden, worden regels beter ‘leerbaar’. Makkelijk ‘leerbare’ regels kunnen mensen snel ‘op de automatische piloot’ toepassen. Zo naar regels kijken biedt een nieuwe, aanvullende mogelijkheid om de regeldruk te verminderen. Actal pleit er daarom voor om bij de bestrijding van onnodige regeldruk ook rekening te houden met leerkosten. Het beste is regels zó op te stellen dat deze meteen duidelijk zijn. Als dat niet kan, moeten ze in ieder geval makkelijk te leren zijn.

 

Géén ondoorgrondelijke regels meer!

Actal vindt dat er geen nieuwe regels mogen komen die ondoorgrondelijk zijn voor mensen die zich eraan moeten houden. Daarnaast adviseert Actal om alle regels af te schaffen die in de praktijk ondoorgrondelijk blijken te zijn.

 

Hoe verminder je de leerkosten?

Leerkosten kun je op verschillende manieren verminderen. Je kunt bijvoorbeeld het maatschappelijke doel van de regel vooropstellen in de communicatie erover. Als mensen niet weten wat het maatschappelijk doel is, en dus waarom een regel moet worden nageleefd, dan is de mentale inspanning van het (leren) naleven groter. Ook adviseert Actal om de uiterste grenzen van naleving te benoemen: geef zo veel mogelijk duidelijkheid over wat zeker níet mag, en wat zeker wél voldoet. Dat vergroot de zekerheid voor de samenleving. En dat is van belang omdat ónzekerheid een mentale belasting vormt die mensen verhindert goed te leren.

 

Het advies “Regels moet je kunnen leren” vindt u hier.

Het onderzoek “Gedrag en regeldruk”  vindt u hier.

Meer informatie

Gerelateerde Artikelen: